#बुद्वकुमार आछामी

लोकतन्त्रमा मतदातालाई सार्वभौम भनिन्छ। तर व्यवहारमा हेर्दा नेपाली राजनीति उल्टो चित्र प्रस्तुत गरिरहेको छ—जहाँ मतदाता अभागी बन्दै गएको छ भने नेता भने हरेक परिवर्तनमा भाग्यमानी सावित हुँदै आएका छन्। चुनाव–पछिका दृश्यहरूले यही विडम्बनालाई झन् गहिरो बनाएका छन्।

मतदाताले हरेक निर्वाचनमा आशा बोकेर मत हाल्छ। परिवर्तन, सुशासन र समृद्धिको सपना देख्छ। तर परिणाम सधैँ उस्तै देखिन्छ—उही अनुहार, उही सत्ता अभ्यास र उही असफलता। मतदाताको मतले नेताको भाग्य फेरिन्छ, तर नेताको सत्ताले मतदाताको जीवन फेरिन सक्दैन। यही कारण मतदाता क्रमशः निराश, उदासीन र आक्रोशित बन्दै गएको छ।

नेताहरू भने सत्ता परिवर्तनका हरेक चरणमा सुरक्षित देखिन्छन्। सरकार बद्लिए पनि उनीहरूको हैसियत बद्लिँदैन, गठबन्धन फेरिए पनि पद र पहुँच जोगिन्छ। हारलाई जितमा र असफलतालाई उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्ने राजनीतिक कौशलले उनीहरूलाई सधैँ भाग्यमानी बनाएको छ। सत्ता बाहिर हुँदा पनि सुविधा र प्रभाव नछोड्ने नेताहरू लोकतन्त्रको सबैभन्दा सुरक्षित वर्गमा परेका छन्।

यसबीच जनताका एजेन्डा सधैँ पछाडि धकेलिएका छन्। बेरोजगारी, महँगी, शिक्षा र स्वास्थ्यजस्ता आधारभूत सवाल चुनावी भाषणमै सीमित हुन्छन्। सरकार बनेपछि प्राथमिकता बदलिन्छ—कुर्सी जोगाउने, समीकरण मिलाउने र सत्ता सन्तुलन कायम गर्ने खेल हाबी हुन्छ।

स्थानीय तहदेखि केन्द्रसम्म देखिएको जवाफदेहिताको अभाव ले मतदातालाई अझ अभागी बनाएको छ। चुनाव जितेपछि जनतासँगको दूरी बढ्ने, आलोचनालाई शत्रुता ठान्ने र प्रश्न उठाउनेलाई मौन गराउने प्रवृत्तिले लोकतन्त्रको आत्मामै प्रहार गरिरहेको छ।

यही परिस्थितिबाट जन्मिएको हो—‘नो भोट’को बहस, मतदानप्रति उदासीनता र वैकल्पिक राजनीतिप्रतिको आकर्षण। यो केवल आक्रोश होइन, चेतावनी पनि हो। तर चेतावनी बुझ्नुपर्नेहरू अझै मौन छन्।

अब लोकतन्त्रको परीक्षा नेताको भाग्यले होइन, मतदाताको अवस्थाले मापन हुनुपर्छ। जबसम्म मतदाता अभागी र नेता भाग्यमानी रहने संरचना परिवर्तन हुँदैन, तबसम्म लोकतन्त्र केवल औपचारिकता र चुनाव केवल सत्तामा पुग्ने सिँढीमै सीमित रहनेछ।

(नाेट, फाेटाे तथा बिचारका लागि chatgpt काे सहयाेग लिईएकाे छ)